«مهر»(۱) از پايه های معنوی همه ی اديان بوده ٬ در اوستا ٬ بودا و مسيحيت صريحا به آن اشاره شده است. واژه ی مهر در کيش زرتشت تنها بمعنی مهر و محبت نيست بلکه بمعنی راستی و درستی٬ راست کرداری٬ ميانه روی و وفای به پيمان نيز می باشد.اتلاق واژه ی مهرگان نيز بمعنای آنچه متعلق به مهر است  می باشد. سرچشمه ی آغازين جشن مهرگان را تاحدودی بدليل پيوند خوردن مناسبت اين جشن با اسطوره های ايرانی و مناسباتی که در طی ساليان دراز در ايران پيش آمده و با اين جشن پيوند خورده است شايد بدرستی نتوان تشخيص داد. در تاريخ گفته شده که چون «فريدون» بهمراهی «کاوه آهنگر»(۲) بر ضحاک ٬ پادشاه فرهنگ سوز و ظالم تازی پيروز شدند٬ ايرانيان بپاسداشت رهايی از چنگال انديشه و ظلم بيگانه «جشن مهرگان» را بنياد گذاشتند. ديدگاه موازی و تکميل کننده ی ديگر به کشاورز بودن بيشتر ايرانيان باز ميگردد. بر روال تقويم ايرانيان باستان، هرسال دربرگيرنده ی دو فصل بوده: تابستان بزرگ و زمستان بزرگ و جشن مهرگان درست در ميانه ی ايندو تحول بزرگ جای داشته است. زمانيکه فصل برداشت محصول فرا ميرسيده و خرمن ها انبار شده و از غله پر می گشته است. در چنين شرايطی و بپاسداشت فراوانی و برداشت محصول، اين جشن نيز با شکوه يک امر ملی مهم و همه گير همچون جشن نوروز و پس از يکدوره ی طولانی کار و فعاليت برگزار می شد و همه ی واحد های اجتماع را بتکاپوی جشن می انداخت. 
 دلايل اصلی کم توجهی به ين جشن را می توان فاصله گرفتن مردم از کشاورزی، بهانه کردن دين اسلام و زدن برچسب زرتشتی به آن، از ميان رفتن رنگ و بوی ملی و هويتی اين جشن  و نيز عدم آگاهی-رسانی و بی انصافی دولتی برشمرد..
از ديدگاه تاريخی، برگزاری اين جشن تا هنگاميکه پادشاهان ايرانی -پيش از حمله تازيان- بر ايران تسلط داشتند همواره بمدت شش روز با شکوه بسيار دنبال میشده است و پس از تسلط فيزيکی تازيان نيز آنچنان خللی در برگزاری اين جشن حاصل نيامد و تنها چون ديگر دولتی وجود نداشته تا آنرا قدر بگذارد کمی از شکوه برگزاری اش کاسته شد. ديگر رويداد مهم و اثرگذار بر دوام و پويايی اين جشن، حمله ی مغولان(۳) به ايران بوده است که تقريبا برای مدت زيادی ايرانيان را از خود و انديشه ی بخود غافل نمود و ضربه های مرگباری بر پيکره ی فرهنگ ايران وارد آورد اما اينان نيز همچون تازيان، هنگاميکه آتش نخستينشان فرو نشست و بمرحله ی آدميت و شهريگری نزديک شدند در فرهنگ ايران حل گرديدند و ايرانيان باز هم در مبارزه ی اصلی که همانا جنگ هويت و فرهنگ هاست پيروز بيرون آمدند. بگمانم پس از آن و بتدريج اين جشن، بواسطه ی وجود پيوندهای دينی مهر با زرتشتيان در اختيار آنها قرار گرفت و از سوی ديگر مردمان کمتر مورد توجه قرار گرفت. از ديدگاه من، دلايل اصلی کم توجهی به اين جشن را می توان فاصله گرفتن مردم از کشاورزی، بهانه کردن دين اسلام و زدن برچسب زرتشتی به آن، از ميان رفتن رنگ و بوی ملی و هويتی اين جشن  و نيز عدم آگاهی-رسانی و بی انصافی دولتی(۴) برشمرد.مهرگان امروز
 بسياری گمان ميکنند که جشن مهرگان تنها ويژه ی زرتشتيان است و از« معاني ملي» آن بی خبرند.
همانگونه که پيشتر گفتم بسياری گمان ميکنند که جشن مهرگان تنها ويژه ی زرتشتيان است و از معانی ملی آن بی خبرند. بسياری انتظار دارند که برای شرکت درين جشن در ميان زرتشتيان حضور يابند و چگونگی انجام آنرا همچون يک «راز» دريابند. از ديگر سو؛ منابع خوب و در دسترس برای علاقه-مندان به پژوهش درين مقولات فرهنگی نيز بسيار کم است.چيزی که بيش از همه برای دوستان علاقمند مورد پرسش است اينست که اين جشن را چگونه برگزار ميکنند و اگر خود بخواهند چنين جشنی برپا دارند چه بايد بکنند. در پاسخ به پرسش هايی ازين دست بايد بگويم که روند برگزاری اين جشن بسيار ساده و به بی پيرايگی جشن نوروز است. بدين روش که مردم در خانه های خود سفره هايی برپا ميکنند و برآن خوراک های رنگارنگ می چينند. آب ، آويشن، انار و گل و گلاب و آينه و شمعدان بر آن ميگذارند. به ديد و بازديد خانوادگی می روند و الخ. روش برگزاری جشن در مراسم ها و گردهمايی های بزرگتر و کلاسيک
 
زرتشتی نيز تقريبا بر همين منوال است. يعنی معمولن کار را با گاهان-خوانی می آغازند و قسمتهايی از گاتها را می خوانند، پس از آن هموندان به گفتگو و بيان ديدگاهها و مشکلات خود می پردازند و از شادی ها و غمهايشان می گويند. پس از آن نيز به شاهنامه خوانی ، مقاله خوانی ، شعر خوانی و کارهای فرهنگيی ازين دست می پردازند. آنگاه با خاطره ای خوش و آرزوهای نيک برای يکديگر از هم جدا ميشوند. اين چکيده ی برگزاری يک جشن مهرگان امروزی می تواند باشد. يادمان باشد، که مهرگان جشنی ميهنی ست و بايد انرا جدا از مرام های دينی و مسلک های سياسی پاس داشت! .. مهر-افزون!